BRANKO KRSMANOVIĆ: STUDENT, RATNIK I HEROJ KOJI SE BORIO ZA PRAVEDNIJI SVET


0
296 shares

Branko Krsmanović je rođen 1915. godine u Donjoj Mutnici, u dobrostoječoj zemljoradničkoj porodici. Revolucionarnim radom počinje da se bavi još iz školskih dana. Član KPJ postaje 1936. godine. Posle završene gimnazije u Paraćinu i Knjaževcu nastavlja studije u Beogradu i Pragu, gde predvodi napredni studentski pokret, kao jedan od najzapaženijih aktivista. Branko Krsmanović se zatim pridružuje Internacionalnim brigadama u Španiji i bori se protiv fašizma, gde stiče potrebno revolucionarno iskustvo i čin kapetana koje će mu zatrebati već 1941. godine kao organizatoru ustanka u Srbiji

Tokom sedmog razreda gimnazije Branko Krsmanović je napisao pripovetku „Socijalist“, što je izazvalo netrpeljivost jednog dela profesora prema njemu i on nije uspeo da završi osmi razred gimnazije. Kada je septembra 1933. godine ponovo upisao osmi razred, školskoj upravi je stiglo anonimno pismo u kome je pisalo da se Branko zalaže za antidržavne ideje i da se druži s komunistima, pa je zbog svega ovoga bio primoran da se ispiše iz paraćinske gimnazije i pređe u gimnaziju u Knjaževcu.
Nakon Gimnazije Branko Krsmanović upisuje agronomiju na univerzitet u Pragu.

Narodni heroj, Branko Krsmanović


U Pragu, glavnom gradu u to vreme po demokratskom poretku poznate Čehoslovačke, nalazilo se oko 350 studenata iz Jugoslavije. Razlozi jugoslovenskih studenata za odlazak u Prag bili su razni, ali su najčešće preovlađivala tri — sa završenom srednjom školom nisu se mogli upisati ni na jedan od Univerziteta u Kraljevini Jugoslaviji; studije muzike i slikarstva u Pragu su tada držali veoma poznati i priznati profesori i mnogim studentima je zbog pripadnosti revolucionarnom pokretu bilo onemogućeno ili otežano školovanje u zemlji. Branko je u Pragu 1934. godine upisao agronomiju i studirao je na Fakultetu poljoprivrednog i šumarskog inženjerstva Češkog tehničkog univerziteta. Stanovao je u studentskom domu „Aleksandrov koledž“, koji je izgradila čehoslovačka vlada u znak prijateljstva s Kraljevinom Jugoslavijom. U njemu je tada živelo oko 120 studenata iz Jugoslavije i oko 60 čeških studenata. Branko je bio u istoj sobi sa Veljkom Vlahovićem, takođe studentom tehnike i kasnije poznatim jugoslovenskim revolucionarom. Među jugoslovenskim studentima, s kojima se Branko družio ističu se — Ratko Pavlović Ćićko, Lazar Udovički, Ahmet Fetahagić, Milan Vukić, Meho Kurtagić, kao i Ivo Vejvoda i njegova sestra Vera Vejvoda, sa kojom je Branko bio u emotivnoj vezi.
U jesen 1936. godine, na predlog Veljka Vlahovića, Branko je bio primljen u članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ). U to vreme, jugoslovenski studenti-komunisti u Pragu su imali dve partijske ćelije.
Jednom prilikom, kada je češka policija kod studenta Ivana Jakšića pronašla partijski materijal, koji je bio namenjen za štampanje u listu „Proleter“, organu CK KP Jugoslavije, čija se tehnika od 1934. godine nalazila u Pragu, bilo je privedeno 36 studenata, među kojima je bio i Branko.

Branko Krsmanović i Veljko Vlahović 1937. u Španiji kao oficiri Internacionalnih brigada Španske republikanske armije


Jula 1936. godine u Španiji je došlo do vojne pobune, koja je ubrzo prerasla u građanski rat. General Francisko Franko, uz pomoć vojske i fašističkih paravojnih formacija iz Italije i Nemačke, novembra 1936. godine je krenuo na Madrid. Branko i njegovi drugovi, pratili su sa interesovanjem dešavanja u Španiji i odlučili su da se odazovu pozivu španske vlade i CK KPJ i da učestvuju u borbi protiv fašizma. Nakon Titovog članka u „Proleteru”, decembra 1936. godine oni su se obratili CK KPJ sa željom da se priključe borbi španskog naroda. Nakon saglasnosti rukovodstva KPJ, u Pragu je otpočela akcija za dobrovoljni odlazak u Španiju kojom je rukovodio Brankov najbliži prijatelj Veljko Vlahović.
Nakon dolaska u Španiju, Branko i njegovi drugovi su nekoliko dana boravili u Figerasu, gradiću na špansko-francuskoj granici i za to vreme su izvodili vojnu obuku, pošto većina njih nije služila vojsku i nije imala nikakvo vojničko iskustvo. Nakon pet dana su pošli za Albasetu, gde se nalazio centar Internacionalnih brigada. Tamo su bili upućeni u obližnje selo Mahoru, gde je formiran Internacionalni bataljon „Georgi Dimitrov“. Ubrzo nakon toga su krenuli na front u prve borbe, koje su vođene u blizini Madrida, na reci Harami, desnoj pritoci reke Taho.
Zbog hrabrosti i isticanja u prvim borbama, Branko je zajedno sa Mirkom Kovačevićem i Lazarom Latinovićem, početkom aprila 1937. godine bio upućen na dvomesečni oficirski kurs u Posorubiju, nakon koga je dobio čin potporučnika Španske republikanske armije.
U leto 1938. godine bio je izabran za sekretara brigadnog komiteta i prebačen u Štab brigade. Tokom septembra i oktobra 1938. godine sa svih frontova u Španiji su bile povučene Internacionalne brigade, a u Barseloni je 26. oktobra 1938. godine napravljen veličanstven ispraćaj interbrigadistima na kome je govorila Dolores Ibaruri legendarna „La Pasionarija“. Nakon povlačenja, svi borci Internacionalnih brigada su povučeni na špansko-francusku granicu u blizinu Figerasa, odakle su čekali da im matične države dopuste da se vrate u zemlju.

Spomenik Branku Krsmanoviću u Paraćinu


Vlada Kraljevine Jugoslavije je svim jugoslovenskim dobrovoljcima bila oduzela državljanstvo i zabranila povratak u zemlju, pa se njihovo čekanje na povratak u zemlju odužilo gde je Branko Krsmanović bio u francuskom logoru iz koga je kasnije uspeo da pobegne i da se preko Italije nakon pet i po godina vrati u Srbiju gde je odmah uhapšen i sproveden u Beograd. U zatvoru Uprave grada Beograda, poznatoj „Glavnjači“ proveo je trideset pet dana.. Nedugo posle Brankovog dolaska u Paraćin, iz Beograda je stiglo rešenje u kome je bio obavešten da mu je kao bivšem učesniku Španskog građanskog rata za mesto stalnog boravka određena Srebrenica, u Bosni. Sprovođenje ove odluke o upućivanju u Srebrenicu omeo je vojni puč od 27. marta i obaranje Vlade Cvetković—Maček, kao i odluka nove Vlade generala Dušana Simovića o puštanju na slobodu svih političkih zatvorenika, koji su se nalazili u pritvoru.
Uprkos policijskoj zabrani kretanja van Paraćina i obaveznog javljanja u policiju, Branko je nastavio sa političkim radom. Preko prijatelja, koji su imali veze u policiji, nabavio je legitimaciju s kojom je mogao slobodnije da se kreće. Povezao se sa paraćinskim komunistima i s njima radio na jačanju partijskih i skojevskih organizacija na terenu Okružnog komiteta KPJ za Pomoravlje, okupljanju radničke i srednjoškolske omladine, stvaranju novih partijskih ćelija i dr. Najviše je sarađivao sa advokatskim pripravnikom Boškom Đuričićem i profesorom Milanom Mijalkovićem. Branko je posebno bio interesantan mladim radnicima jer im je pričao svoja iskustva iz Španskog građanskog rata, a najviše je sarađivao sa radnicima Fabrike stakla. Zajedno sa drugim paraćinskim komunistima, Branko je bio jedan od organizatora demonstracija protiv potpisivanja Trojnog pakta, 26. i demonstracija podrške vojnom puču, 27. marta 1941. godine u Paraćinu. Dva dana kasnije, 29. marta 1941. otišao je u Beograd, gde je na Čukarici prisustvovao savetovanju Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, kojim je rukovodio generalni sekretar KPJ Josip Broz Tito.
Ubrzo po Brankovom povratku u Paraćin, 6. aprila 1941. godine otpočeo je napad Sila Osovine na Kraljevinu Jugoslaviju, a već 9. aprila nemačke jedinice su ušle u Paraćin. Kao iskusan borac protiv fašizma, Branko je odmah po okupaciji vodio razgovore sa paraćinskim komunistima i upozoravao ih na opasnosti koje im prete od fašističkih organizacija poput „Kulturbunda”, koje su folksdojčeri počeli da se organizuju u Paraćinu. Mnoge sastanke sa članovima i simpatizerima KPJ, Branko je održavao u svojoj kući. U ovom periodu, Branko je aktivno sarađivao sa Boškom Đuričićem, Radislavom Nikčevićem i Jocom Milosavljevićem, a ubrzo nakon okupacije, u Paraćin je stigao i Petar Stambolić, instruktor PK KPJ za Srbiju koji je bio određen za rad na terenu Jagodine i Smederevske Palanke. Aprila 1941. godine, Branko je upoznao svoju novu devojku — Ružicu Milanović, studentkinju medicine, koja je bila rodom iz Jagodine, a obavljala je dužnost partijske kurirke. Prvi susret Branka i Ružice, dogodio se na jagodinskoj železničkoj stanici, gde je po zadatku trebalo da ga sačeka. Pošto se nisu poznavali, znak prepoznavanja je bio cvet u reveru. Već pri prvom susretu, osetili su bliskost pa su se nakon toga češće viđali.
General Paul Bader, komandant 65. više komande za posebnu namenu je 5. avgusta 1941. godine u Beogradu sačinio plan opkoljavanja i uništenja partizanskih snaga na Kosmaju. Ova akcija dobila je šifrovani naziv „Baden” i bila je poverena jedinicama iz 704. i 714. divizija. Ukupan broj angažovanih nemačkih snaga je iznosio oko osam hiljada vojnika i oficira, a za njihovog komandanta bio je određen general-major Fridrih Štal, koji je tim povodom svoj štab prebacio iz Topole u Sopot, a tu je bio i šef Komesarske uprave Milan Aćimović sa grupom komesara, jer je u blokadi Kosmaja učestvovalo i nekoliko stotina žandarma. U selu Maloj Ivanči, nalazio se Štab odreda sa Mladenovačkom partizanskom četom, koja je imala zadatak da spreči predavanje „plenskih konja” iz sela Koraćice, Pružatovca i Velike Ivanče. Grupa od desetak boraca Mladenovačke čete, ujutro 8. avgusta 1941. godine krenula je ka Velikoj Ivanči. Zajedno sa ovom grupom krenuli su Branko Krsmanović i Milivoje Radosavljević, specijalni kurir Valjevskog partizanskog odreda, koji je prethodnog dana došao u Štab odreda sa zadatkom da Branka otprati do Valjevskog odreda, gde su ga čekali Filip Kljajić i Rodoljub Čolaković. Oni su pošli sa ovom grupom s ciljem da se probiju do železničke stanice u selu Kopljaru i tu ukrcaju na voz kojim bi produžili ka Lajkovcu.
U blizini Velike Ivanče, ova grupa je naišla ne jake nemačke snage i počela je da se povlači. Prilikom povlačenja naišli su na ostale grupe Mladenovačke čete, koji su takođe pošle po selima u akciju protiv predaje „plenskih konja”. Videvši jake nemačke snage, Štab čete je odlučio da se delovi čete povuku ka vrhu Kosmaja, ne znajući da je u toku neprijateljska akcija čišćenja ovog terena. U međuvremenu, Štab Kosmajskog odreda je preko Milene Borić, članice KPJ iz Mladenovca koja je bila zadužena da održavanje veze sa Odredom, saznao da se u Mladenovcu prikuplja veliki broj Nemaca s ciljem da opkole Kosmaj. Komandantu odreda Miletu Todoroviću ova vest se učinila malo preuveličanom jer je javljeno „da dolazi na hiljade Nemaca“. Iako je sumnjao u realnost vesti on je uspeo da o ofanzivi obavesti sve čete, izuzev delova Mladenovačke čete, koji su se tada već našli u samom centru nemačke opsade, dok se ostatak Odreda sklonio u šumi Gaj u podnožju Kosmaja. Na vrhu Kosmaja došlo je do sukoba između delova Mladenovačke partizanske čete i jakih nemačkih snaga. Pretpostavljajući da se radi o jačim partizanskim snagama, Nemci su vrh Kosmaja i padinu prema Koraćici tukli jakom artiljerijskom i minobacačkom vatrom, a desetak tenkova je preko Koraćice bilo upućeno ka vrhu Kosmaja. Partizane su predvodili komandir Mladenovačke čete Milan Milisavljević Žuća, kapetan druge klase bivše Jugoslovenske vojske i Branko Krsmanović. Oni su sačekali Nemce na kratkom odstojanju i otvorili vatru, a potom su ih zasuli bombama u nadi da će stvoriti prolaz kroz neprijateljske redove. Tada je stradalo više nemačkih vojnika, a posebno se istakao komandir čete Žuća koji je prvi otvorio vatru iz svog puškomitraljeza. U ovoj borbi poginulo je nekoliko partizana, među kojima su bili Branko Krsmanović i Milivoje Radosavljević, dok je Milan Milisavljević Žuća izvršio samoubistvo poslednjim metkom. Na mestu borbe i njihove pogibije, na vrhu Kosmaja je 1971. godine na tridesetu godišnjicu formiranja Kosmajsko-posavskog odreda podignut monumentalni Spomenik Kosmajskom partizanskom odredu, rad vajara Vojina Stojića.
Njegovo ime danas nosi KUD studenata Beogradskog univerziteta , koje je osnovano 1945. u Beogradu svetski poznati “Krsmanac”. U Paraćinu mu je podignut spomenik sa spomen – trgom, a i dve škole u opštini Paraćin u Donjoj Mutnici i Sikirica nazvane su po njemu.


What's Your Reaction?

hate hate
0
hate
confused confused
0
confused
fail fail
0
fail
fun fun
0
fun
geeky geeky
0
geeky
love love
0
love
lol lol
0
lol
omg omg
0
omg
win win
0
win
admin

Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Countdown
The Classic Internet Countdowns
Open List
Submit your own item and vote up for the best submission
Ranked List
Upvote or downvote to decide the best list item
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF
Gif
GIF format